Mor Behnam (Kırklar) Kilisesi

Mardin eski şehrin kalbinde, 1. Cadde'nin hemen kuzeyindeki dar taş sokakların arasında yükselen Mor Behnam Kilisesi, kaynaklara göre MS 569 yılında Süryani azizi Mor Behnam ve kız kardeşi Saro adına inşa edilmiştir.

Tarihçe

Yapı, ilk yapıldığında Mor Behnam adını taşırken, 1170 yılında Sivas'ta (Sebaste) buz tutmuş bir gölete atılarak şehit edildiği rivayet edilen Kırk Şehitler'in kemiklerinin buraya getirilmesiyle 'Kırklar Kilisesi' adını almıştır; bu ad, o dönemde Mardin'deki asıl Kırk Şehitler Kilisesi'nin camiye çevrilmesiyle Mor Behnam'a taşınmıştır. 1293'te Mardin'in Süryani Ortodoks Patrikliği merkezi olmasının ardından kilise, cemaatin ruhani ve idari işlerinin yürütüldüğü metropolitlik kilisesi konumuna yükselmiş ve yüzyıllar boyunca bu önemini korumuştur.

Mimari ve Eserler

Mimari açıdan kilise, geniş bir avlunun doğusunda konumlanan ana ibadet mekânı, kemerleri taşıyan sütun dizileri, çan kulesi ve dantel inceliğinde işlenmiş taş bezemeleriyle Mardin'in kalker taş ustalığının en zarif örneklerinden birini sunar. Avludaki asırlık ahşap kapılar, kök boyalı perdeler ve oymalı taş cephe, ziyaretçilerde derin bir zaman duygusu uyandırır; iç mekândaki oyma ahşap ikonostasis ve Kırk Şehitler'in öyküsünü anlatan büyük tasvir, doğu geleneğindeki ikonlarla birlikte kilisenin en dikkat çekici unsurlarıdır.

Ziyaret ve Ulaşım

Kilise bugün hâlâ aktif bir Süryani Ortodoks ibadet mekânı olarak kullanılmakta, düğün ve ayinlere ev sahipliği yapmaktadır; giriş sembolik bir ücretle mümkündür. Turistik açıdan Kırklar Kilisesi, Mardin'in çok kültürlü ve çok inançlı dokusunu en somut biçimde anlatan duraktır ve acentaların standart eski şehir yürüyüşünde neredeyse istisnasız programa alınmasının nedeni budur: Ulu Camii ile birkaç yüz metre mesafede, medreseler ve Bakırcılar Çarşısı ile aynı yaya aksında yer alması, hem inanç turizmi hem kültür turizmi anlatısını tek noktada birleştirmesi ve fotojenik avlusuyla grup turları için ideal bir mola oluşturmasıdır. Ortalama ziyaret süresi 30-45 dakikadır ve rehberli programlarda genellikle Mardin Müzesi ile Ulu Camii arasına yerleştirilir.

Çevresinde Ulu Camii, Kasımiye ve Zinciriye Medreseleri, Bakırcılar/Revaklı Çarşı, Mardin Müzesi ve batıya bakan panorama terasları yer alır; 5 km doğuda Deyrulzafaran Manastırı bulunur. En iyi fotoğraf noktaları avlunun oymalı taş cephesi, çan kulesi silueti ve ahşap giriş kapısındaki kitabedir. Ulaşım eski şehre araçla zordur; otobüsler Cumhuriyet Meydanı / 1. Cadde alt otoparkına indirir, gruplar yürüyerek dar sokaklardan ulaşır. Otobüs erişimi dolaylıdır ve engelli erişimi eğimli taş sokaklar ile avlu basamakları nedeniyle sınırlıdır. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahardır (eylül-ekim); yaz öğlenleri sıcak, kış ise serindir. Yoğun sezon bahar hafta sonları ve resmi tatillerdir. Tavsiye edilen rota: sabah serinliğinde Cumhuriyet Meydanı'ndan başlayıp Mardin Müzesi ve Ulu Camii'nin ardından Kırklar Kilisesi, sonra medreseler ve çarşı, gün batımında ise ova terasları.