Hevsel Bahçeleri

Hevsel Bahçeleri, Diyarbakır'ın siyah bazalt surları ile Dicle Nehri arasında uzanan yaklaşık 700 hektarlık verimli bir bostan ve bahçe kuşağıdır. Kentin üzerine kurulduğu bazalt yayla ile nehir vadisi arasındaki bu yeşil şerit, binlerce yıldır Diyarbakır'ı besleyen canlı bir tarım alanı olmuştur.

UNESCO Dünya Mirası

2015 yılında Diyarbakır Surları ve İçkale ile birlikte "Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne kaydedilmiş; UNESCO surlar ile bahçeleri birbirinden ayrılmaz tek bir kültürel peyzaj olarak tescil etmiştir. Alan 2013'te geçici listeye alınmış, 2015'te kalıcı listeye girmiştir.

Tarihçe ve Tarım

Hevsel'in adı ilk kez MÖ 9. yüzyıla ait Asur-Aramî kayıtlarında geçer; MÖ 866'da Asur kralı II. Asurnasirpal kenti kuşatırken bahçeleri bilinçli olarak tahrip etmiştir. 17. yüzyılda meyve bahçeleri, bağlar, gül tarhları ve fesleğen kokusuyla ünlenmiş; kavun, üzüm, kayısı ve dünyaca meşhur Diyarbakır karpuzu burada yetişmiştir. Dut ağaçları ipek böcekçiliğini beslemiş, kavak ve söğüt kerestesi Dicle üzerinden sallarla Musul'a kadar taşınmıştır. Bahçeler, Anzele su kaynağı ve On Gözlü Köprü ile birlikte kent ile nehir arasında yaşayan bir bağ oluşturarak Diyarbakır'a hem su hem gıda sağlamıştır.

Bugün alanın yaklaşık üçte biri kavaklık, kalanı lahana, ıspanak, marul, turp, maydanoz, patlıcan, domates, biber ve kabak ile şeftali, kayısı, erik, kiraz, incir, dut ve ceviz üretir. Arazinin dik ve nemli yapısı makineli tarıma elverişsiz olduğundan, bahçeler hâlâ geleneksel el emeğiyle işlenir; bu da onu "kesintisiz kullanılan en eski tarım alanlarından biri" yapar.

Ziyaret ve Ulaşım

Hevsel gezilecek bir "yapı" değil, surlardan izlenen canlı bir peyzajdır; bu yüzden acentalar onu Keçi Burcu ve Mardin Kapı seyir noktalarıyla birleştirir. Keçi Burcu'nun tepesinden Hevsel, Dicle'nin kıvrımı ve On Gözlü Köprü aynı karede görülür — kentin en çok fotoğraflanan panoramasıdır. Ortalama panoramik ziyaret 30-45 dakika, vadi patikasına inen yürüyüşle 1,5-2 saate çıkar.

Ulaşım kolaydır: Sur ilçesindeki Dağkapı Meydanı'na belediye ve halk otobüsleriyle ulaşılır, bahçeler surlara yürüme mesafesindedir ve giriş ücretsizdir. Tur otobüsleri Mardin Kapı dışı ile Keçi Burcu ve On Gözlü Köprü alt otoparklarını kullanır. Sur burçlarının merdivenleri ve dar geçitleri engelli erişimi için sınırlıdır; tekerlekli sandalye kullananlar manzarayı köprü çevresi ve alt otopark terasından izleyebilir.

En uygun ziyaret dönemi bahçelerin yemyeşil olduğu ilkbahar ve altın tonlarına büründüğü sonbahardır; yaz öğlenleri 40°C'yi aşabildiğinden gölge azdır. Gün batımı ışığı fotoğraf için idealdir. Standart Suriçi rotasında Hevsel, İçkale ve müze evlerinden sonra Keçi Burcu üzerinden ulaşılan doğal kapanış ve On Gözlü Köprü'ye inişin başlangıç noktasıdır.