Malabadi Köprüsü

Malabadi Köprüsü, Batman Çayı (tarihî adıyla Satıdama Nehri) üzerinde yükselen, Anadolu'nun en görkemli Ortaçağ taş köprülerinden biridir. Köprünün ilginç bir özelliği yarısının Batman'ın Kozluk ilçesi, yarısının Diyarbakır'ın Silvan ilçesi sınırları içinde kalmasıdır; bu nedenle iki ilin de sahiplendiği bir simge yapıdır.

Tarihçe

Kitabesindeki 542/1147 tarihine göre Artuklu hükümdarı Hüsameddin Timurtaş tarafından yaptırılmaya başlanmış, onun 1154'teki ölümünün ardından halefi Necmeddin Alpı döneminde tamamlanmıştır. Eski Diyarbakır–Bitlis Kervan Yolu üzerindeki bu geçit, yüzyıllarca İpek Yolu ticaretinin, hac kervanlarının ve ordu hareketlerinin belkemiğini oluşturmuş, 1950'lerde memba tarafına modern bir karayolu köprüsü yapılana dek kesintisiz kullanılmıştır.

Mimari ve Mühendislik

Mimari açıdan en çarpıcı özelliği 38,60 metrelik tek sivri kemer açıklığıdır; bu ölçüyle dünyanın en geniş taş kemer açıklıklarından biri kabul edilir ve modern statik hesaplarının olmadığı bir çağda inşa edilmiş olması yapıyı mühendislik tarihi bakımından olağanüstü kılar. Köprünün toplam uzunluğu yaklaşık 150 metre, genişliği 7 metre, düşük su seviyesinden kilit taşına yüksekliği ise 19 metredir; renkli kesme taşlarla örülmüştür. Kemerin iki yanındaki ayak bloklarının içine, kervancıların ve yolcuların özellikle sert kış günlerinde barınması için odalar oyulmuştur ve bu içi boş tasarım hem yükü hafifletir hem işlevsel bir kervansaray işlevi görür; batı ayağındaki kabartma figürler dönemin taş işçiliğini yansıtır. Zarif, çift yönde eğimli silüetiyle sıklıkla Mostar Köprüsü'nün 'ikizi' olarak anılır.

Ziyaret ve Ulaşım

Turistik değeri hem tarihî hem fotografik yönden yüksektir: acentalar Malabadi'yi tercih eder çünkü Batman–Diyarbakır ana yolu üzerinde, yol kenarında konumlanır, tur otobüsünden inip 20-30 dakikada rahatça gezilebilir ve GAP turlarının Hasankeyf–Diyarbakır bacağına neredeyse hiç zaman kaybı olmadan eklenebilir. Ortalama ziyaret süresi 20-40 dakikadır. Rehberli programlarda genellikle Hasankeyf çıkışı Diyarbakır'a geçerken yol üstü fotoğraf ve mola durağı olarak yer alır.

En etkileyici fotoğraf açıları çayın kıyısından, kemerin tam karşısından ve köprü üzerinden alınan boylamsal kadrajlardır; sabah ve ikindi ışığı taşın rengini öne çıkarır. Çevrede Kozluk Şelalesi ve yaylaları, Hasankeyf antik kenti ve Silvan tarihî yapıları gezi rotasına bağlanabilir.

Ulaşım özel araç veya turla kolaydır; yol kenarında otobüs ve otomobil için cep otopark alanları vardır. Engelli erişimi kısıtlıdır: köprü ve kıyı yaklaşımı taşlık ve eğimli olduğundan tekerlekli sandalye için zorludur, ancak yol kenarından manzara seyri mümkündür. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-haziran) ve sonbahardır (eylül-ekim); çay debisinin yükseldiği ilkbaharda manzara daha canlıdır. Yoğun sezon ilkbahar ve sonbahar tur dönemleridir; yaz öğleleri sıcak ve kurak geçer.