Hasuni Mağaraları

Hasuni Mağaraları, Albat Dağı'nın güney eteklerindeki Hasuni Vadisi'nde, Silvan Ovası'na hâkim bir noktada, yekpare kaya kütlelerine oyulmuş çok katlı antik bir yerleşimdir.

Tarihçe ve Yerleşim

Yerleşimin izleri Mezolitik döneme kadar uzanır; yörede yürütülen kurtarma kazılarında yaklaşık M.Ö. 100'lerden M.S. 13. yüzyıla kadar tarihlenen buluntular ele geçmiştir. Böylece mağaralar binlerce yıl boyunca barınma, ibadet, savunma ve depolama işlevleriyle neredeyse kesintisiz iskân görmüştür. İrili ufaklı yaklaşık 300 odadan oluşan yerleşim, kimi bölümleri üç, kimi beş, kimi yedi kata ulaşan çok katlı "dubleks" düzeniyle dünyanın en erken çok katlı kaya yerleşimlerinden biri sayılır; kapladığı alan ve mağara sayısı bakımından Anadolu'da benzeri az bulunan bir örnektir ve bir kaleyi andırır.

Mimari ve Keşifler

Mimari açıdan Hasuni; kayaya oyulmuş su sarnıçları, kesme taşlarla örülmüş bir hamam (çatısı yıkılmış, kesin yapım tarihi bilinmeyen), basamaklı kaya merdivenleri, taş döşeli yollar, tapınak niteliğinde mekânlar ve koridorlarla birbirine bağlanan iki kaya kilisesi barındırır. Hristiyanlığın ilk dönemlerinden 13. yüzyıla dek kullanıldığı düşünülen Hasuni Kaya Kilisesi ile yanındaki küçük amfi tiyatro, mekânın en etkileyici bölümleridir. 2019 yılında mağaraların yakınında Süryanice-Aramice yazıtlı iki mezar kitabesi bulunmuş; kitabelerde Monoha adlı bir rahibin burada gömülü olduğu ve yazıyı okuyan herkesin onun için dua etmesi yazılıdır. Bu buluntular yörenin erken Hristiyan ve Süryani geçmişini somut biçimde belgeler; alan 2013'ten bu yana turizme kazandırılmayı bekleyen proje listesinde yer alır ve UNESCO Dünya Mirası aday sürecine dahil edilmesi için başvuru yapılmıştır.

Ziyaret ve Ulaşım

Kültürel önemi ve fotojenik dokusu nedeniyle Hasuni, GAP ve Yukarı Dicle turlarında giderek daha çok yer bulur. İdari olarak Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde, Silvan merkezin yaklaşık 6 km doğusundaki uluslararası yol güzergâhında yer alsa da Batman-Malabadi hattına yakınlığı sebebiyle acentalar onu Batman-Hasankeyf-Malabadi rotalarına ek durak olarak koyar. Acentaların tercih nedeni; kalabalık olmayan, otantik ve henüz "keşfedilmemiş" bir deneyim sunması, Malabadi Köprüsü'ne çok yakın olması ve doğa yürüyüşü ile yamaç paraşütü gibi aktivitelere imkân vermesidir. Ortalama ziyaret süresi 1-1,5 saattir; rehberli programlarda genellikle Malabadi Köprüsü ile birlikte yarım günlük bir blok oluşturur. En iyi fotoğraf açıları vadinin karşı yamacından çekilen genel mağara cephesi, kilise girişi ve sarnıç iç mekânlarıdır.

Ulaşım özel araç veya tur otobüsüyle Silvan-Malabadi yolundan sağlanır; asfalt yol kenarında bırakılan araçtan sonra patika ve kayalık yamaç yürüyüşü gerektiği için otobüsler yol kenarındaki cebe park eder, grup yürüyerek çıkar. Engebeli kaya zemini ve dik merdivenler nedeniyle tekerlekli sandalye erişimi yoktur; sağlam ayakkabı ve su önerilir. En uygun dönem ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahar (eylül-ekim) olup yaz öğlenleri gölgesiz kaya yüzeyleri çok ısınır. Yoğun sezon bahar ayları ile bayram tatilleridir. Önerilen gezi rotası: Batman Müzesi → Malabadi Köprüsü → Hasuni Mağaraları → Hasankeyf.