Kurtuluş Camii (eski Surp Asdvadzadzin Ermeni Katedrali)

Kurtuluş Camii, Gaziantep'in Şahinbey ilçesindeki Tepebaşı semtinde şehir siluetine hâkim anıtsal bir taş yapıdır ve Türkiye'deki kilise-cami dönüşümünün en görkemli örneklerinden biri olarak halk arasında "Antep'in Ayasofyası" diye anılır.

Tarihçe

Yapı, 1892-1893 yıllarında Ermeni Apostolik cemaati tarafından Surp Asdvadzadzin (Meryem Ana, Kutsal Tanrı-Anası) Katedrali olarak inşa edilmiştir; tasarımı Sultan II. Abdülhamid döneminin ünlü saray mimarı Sarkis Balyan'a, taş işçiliği ise usta yontucu Sarkis Taşçıyan'a atfedilir. Sıkça karıştırılsa da bu yapı, 1898 tarihli Kendirli Katolik Kilisesi'nden farklıdır; Kurtuluş, Apostolik cemaatin katedralidir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında ibadete kapatılan yapı önce ahır, ardından yaklaşık elli yıl cezaevi olarak kullanılmış; 1980-1986 arasındaki kapsamlı restorasyonla camiye dönüştürülerek bugünkü "Kurtuluş Camii" adını almıştır.

Mimari

Yaklaşık 1.100 metrekarelik oturum alanı, 31 metreye ulaşan yüksekliği, sivri kemerli pencereleri, silindirik kasnak üzerine oturan merkezi kubbesi ve beş anıtsal girişiyle neogotik üslubun Anadolu'daki en iddialı temsillerindendir.

Deprem ve Restorasyon

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde caminin iki minaresi kubbe üzerine devrilmiş, kubbe çökmüş ve beden duvarları ağır hasar görmüştür. Aslına uygun yürütülen restorasyon (duvar enjeksiyonu, çelik gergiler ve yeniden örülen kubbe) tamamlanmış ve yapı 8 Mayıs 2025'te yeniden ibadete açılmıştır; 2025 itibarıyla ziyarete açıktır.

Ziyaret ve Ulaşım

Turistik açıdan yapı, Gaziantep'in çok katmanlı kültürel dokusunu tek bir cephede özetlediği için acentaların şehir turlarında neredeyse zorunlu bir durak hâline gelmiştir; kesme taşın sıcak sarısı, gotik dikeyliğin İslami işlevle bir arada okunabilmesi ve tepedeki konumu sayesinde fotoğrafçılar için güçlü bir kompozisyon sunar. Rehberli turlarda cami genellikle Bey Mahallesi, Gaziantep Kalesi ve Bakırcılar Çarşısı ile aynı yürüyüş güzergâhına yerleştirilir; ortalama ziyaret süresi 20-30 dakikadır. En etkileyici fotoğraf açıları batı cephesindeki ana giriş, yandan çekilen kubbe-minare silueti ve iç mekândaki sütun dizileridir; sabah ışığı taşın dokusunu öne çıkarır.

Merkezî konumu sayesinde ulaşım kolaydır; şehir merkezinden yürüyerek, belediye otobüsü ya da taksiyle erişilir. Tur otobüsleri yapıya yakın ana arterlerde iner; dar sokaklar nedeniyle otobüsler doğrudan kapıya yanaşamaz. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahardır (eylül-ekim); yaz ayları Güneydoğu sıcağı nedeniyle yorucu olabilir. Bir ibadet mekânı olduğundan namaz vakitleri dışında ve tesettüre uygun kıyafetle ziyaret önerilir.