Krom Vadisi

Krom Vadisi, Gümüşhane merkeze bağlı Yağlıdere köyü sınırları içinde, şehir merkezinin yaklaşık 31-36 kilometre kuzeyinde uzanan derin ve sarp bir dağ vadisidir. Rumca "kayalık uçurumlar" anlamına gelen Kromni adıyla anılan vadi, geçmişi MÖ 400'lere dayandırılsa da asıl yerleşim dokusunu MS 6. yüzyıldan itibaren Doğu Roma (Bizans) döneminde kazanmış; Bizans, Trabzon Rum Devleti ve 1478'deki fetihten sonra Osmanlı egemenliğinde çok katmanlı bir kültür coğrafyasına dönüşmüştür.

Tarihçe ve Gümüş Madenciliği

Vadinin kaderini belirleyen asıl unsur gümüş madenciliğidir: en az 17. yüzyıldan itibaren buradaki Rum Ortodoks köylüler gümüş çıkarma, izabe ve kömür yakma işlerinde çalışmış, bu emek karşılığında haraç vergisinden muaf tutulmuş; sağlanan ayrıcalıklar kıyı Pontos'undan yeni Rum göçmenlerini de bölgeye çekmiştir. Böylece vadi boyunca Bulutyayla, Mancandanos, Çayıroğlu, Gavanak, Düzce, Muhara, Sarıoğlu, Evlice ve Başkapı gibi dokuz mahalleden oluşan zengin bir yerleşim ağı kurulmuştur. 1923 Türk-Yunan mübadelesiyle Rum nüfusun ayrılmasının ardından vadi büyük ölçüde sessizleşmiş, geride taş kiliseler, şapeller, köprü ve kale kalıntılarından oluşan hüzünlü bir açık hava müzesi kalmıştır.

Kiliseler ve Manastır

Bugün vadide 15 kilise ve şapel, bir köprü ve bir kale tescilli olup çeşitli kaynaklar toplam kilise sayısını 22'ye, ayakta kalan yıkıntılarla birlikte 27'ye kadar çıkarır; Agios Nikolaos, Çayıroğlu, Ortayayla, Muhara, Soruhan, Zembelek ve Alikinos bunların en tanınmışlarıdır. Vadinin manevi merkezi ise Olucak köyündeki, 1350'de Gotik üslupta kurulan ve 1710'a dek kadınlar manastırı olarak kullanılan İmera (Aziz Ioannis Prodromos) Manastırı'dır. 2009'da üçüncü derece arkeolojik sit alanı ilan edilen vadi, Gümüşhane Üniversitesi'nin 40 kiliseyi drone ile 3B modelleyip deprem dayanıklılığını inceleyen güncel projesiyle yeniden akademik ilginin odağı olmuştur.

Ziyaret, Erişim ve En İyi Zaman

Turistik açıdan Krom, kitlesel tur otobüslerinin uğrağı değil, Rum-Pontus mirasını arayan bağımsız kültür gezginlerinin, fotoğrafçıların ve inanç turizmi meraklılarının niş rotasıdır; acentalar onu Santa Harabeleri ve Süleymaniye (Eski Gümüşhane) ile birleştirerek tam günlük "kayıp uygarlıklar" temalı özel turlara koyar. Ortalama ziyaret süresi, İmera ve birkaç kiliseyi kapsayan yarım-tam gün arası (3-5 saat) yürüyüş ağırlıklı bir programdır. En iyi ziyaret dönemi karın kalktığı geç ilkbahardan sonbahara kadardır (Mayıs-Ekim); yoğunluk yaz aylarında yaşanır, kışın yüksek kesim yolları kar nedeniyle çoğu zaman kapalıdır.