Mor Gabriel (Deyrulumur) Manastırı

Mor Gabriel Manastırı, resmi adıyla Deyrulumur, Mardin'in Midyat ilçesine yaklaşık 20 kilometre uzaklıkta, Tur Abdin ("Kulların Dağı") olarak bilinen kireçtaşı yaylasının ıssız tepelerinde yükselen, dünyanın ayakta kalabilmiş en eski Süryani Ortodoks manastırıdır.

Tarihçe

Manastır MS 397 yılında Kartminli zahit Mor Şmuel ve öğrencisi Mor Şemun tarafından kurulmuş; rivayete göre bir melek, üç büyük taşla işaretlenen bu noktada bir kilise inşa edilmesini buyurmuştur. Altıncı yüzyıla gelindiğinde topluluk bini aşkın keşişe ulaşmış, ünü Doğu Roma imparatorlarına kadar yayılmış; Arcadius, Honorius, II. Theodosius ve özellikle Anastasius manastıra cömert bağışlarda bulunmuştur.

Mimari ve Eserler

Bu bağışlarla 512 yılında tamamlanan Ana Kilise ile sekizgen planlı, on yedi metre yüksekliğindeki Theodora Kubbesi, geç antik dönem Bizans mimarisinin bölgedeki en görkemli örnekleri arasındadır. Mimari açıdan en dikkat çekici unsurlar, Ana Kilise'nin tonozunu süsleyen ve insan ya da hayvan figürü içermeyen (anikonik) altıncı yüzyıl mozaikleri, azizlerin ve bizzat Mor Gabriel'in naaşlarının bulunduğu Beth Kadişe (Azizler Evi) türbesi ve kesme taş işçiliğiyle örülmüş kalın avlu duvarlarıdır.

Kültürel Önem ve Bugünkü Yaşam

Manastır bugün hâlâ faal olup Tur Abdin metropolitliğinin makamıdır; içinde bir metropolit, keşişler, rahibeler ve Süryani geleneğini öğrenen öğrenciler yaşar. Kültürel önemi olağanüstüdür: manastır, on altı yüzyıldır kesintisiz süren Süryani-Aramice dua geleneğinin, el yazması kültürünün ve inancın canlı bir merkezi olarak kabul edilir. Turistik açıdan Midyat ve Mardin çevresinin en çok talep gören inanç ve kültür durağıdır; acentaların yoğun tercih etmesinin başlıca nedeni, tek bir noktada yaşayan bir manevi geleneği, etkileyici geç antik mimariyi ve panoramik yayla manzarasını bir arada sunmasıdır.

Ziyaret ve Ulaşım

Ziyaretler yalnızca manastırın görevlendirdiği rehber eşliğinde, belirlenen turlarla yapılır; bu yönüyle gruplar için düzenli ve öngörülebilir bir program sağlar. Ortalama ziyaret süresi kırk beş dakika ile bir buçuk saat arasındadır. Rehberli tur programlarında Mor Gabriel genellikle Midyat eski çarşısı, telkâri atölyeleri ve Mardin taş evleriyle aynı güzergâhta, günün ilk yarısında konumlandırılır. Çevresinde Midyat konak evleri, Deyrulzafaran ve Mar Yakup (Nusaybin) gibi diğer Süryani manastırları ve Dara Antik Kenti bulunur.

Ulaşım Midyat-İdil (D380) karayolu üzerinden özel araç veya tur otobüsüyle kolaydır; ana yoldan manastıra çıkan bağlantı yolu geniştir ve otobüs erişimine uygundur. Manastır avlusunda ve girişinde araç ile tur otobüsü için otopark alanı mevcuttur. Engelli erişimi kısmen mümkündür; avlu ve ana mekânlar düz zemine yakın olsa da tarihi eşikler, taş basamaklar ve eğimli patikalar tekerlekli sandalye kullananlar için yer yer zorlayıcı olabilir.

Ziyaret için en uygun dönem, havanın ılıman olduğu ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahar (eylül-ekim) aylarıdır; yaz aylarında Güneydoğu'nun kavurucu sıcağı öğle saatlerini zorlaştırır. Yoğun sezon ilkbahar ve sonbahar hafta sonları ile dini bayram dönemleridir. Tavsiye edilen gezi rotası, sabah erken saatte Mor Gabriel'i gezmek, ardından Midyat'a dönüp öğle yemeği ve eski çarşı gezisi yapmak, günü Mardin'de gün batımıyla tamamlamaktır.