Uzun Çarşı ve Tarihi Hanlar

Uzun Çarşı, Antakya'nın (antik Antiochia) tarihi çekirdeğinde, Asi Nehri ile Habib-i Neccar Dağı eteği arasında uzanan ve kentin kendisi kadar eski kabul edilen geleneksel ticaret omurgasıdır.

Tarihçe ve Kimlik

Kökleri, İpek Yolu'nun Akdeniz'e açıldığı bir kavşak olan Antiochia'nın Roma dönemi kervan ticaretine dayanır; yüzyıllar boyunca yıkılıp yeniden kurulan çarşı, bugünkü mimari kimliğinin büyük bölümünü Osmanlı döneminde kazanmıştır.

Çarşının Dokusu ve Tarihi Hanlar

Yaklaşık 3,5 kilometrelik dar, kısmen üstü örtülü sokak ağı boyunca baharatçılar, defne sabunu üreticileri, kuyumcular, ayakkabıcılar, bakırcılar, künefeciler ve manavlar sıralanır; her meslek grubu geleneksel olarak kendi sokağında toplanır (Kuyumcular Çarşısı, Ayakkabıcılar Çarşısı gibi).

Çarşının dokusuna serpiştirilmiş tarihi hanlar bu bölgenin kalbidir: 1660'larda Köprülü Mehmed Paşa'nın Surre Alayı'nı ağırlamak için kestiği taştan yaptırdığı, iki katlı ve avlulu Kurşunlu Han kentin en eski hanı olarak öne çıkar; Sokullu (Yeni) Camii ve çevredeki bedestenler de çarşıya karakterini verir.

Deprem ve Yeniden İnşa

6 Şubat 2023 depremlerinde çarşının neredeyse yarısı yıkıldı ve Kurşunlu Han dâhil pek çok yapı ağır hasar aldı.

2025-2026 döneminde Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ile TOKİ, özgün Antakya mimarisine ve Yayladağı taşı cephelere sadık kalarak yeniden inşa ve ihya çalışmaları yürütmektedir; esnaf bu süreçte yakında kurulan geçici (prefabrik) çarşıda ticaretini sürdürmektedir. Bu nedenle bugünkü ziyaret, ayakta kalan ile restore edilen dokuları ve canlı bir toparlanma hikâyesini birlikte kapsar.

Ziyaret ve Gastronomi

Acentalar Uzun Çarşı'yı tercih eder; çünkü tek bir yürüyüş içinde gastronomi (künefe, humus, oruk, kâğıt kebabı), alışveriş (defne sabunu, baharat, zahter) ve tarihî atmosferi bir arada sunar, ayrıca St. Pierre Kilisesi, Habib-i Neccar Camii, Antakya Müze Otel ve Hatay Arkeoloji Müzesi'ne yürüme ya da kısa araç mesafesindedir.

Ortalama gezi süresi 1-2 saattir; künefe ve öğle molasıyla yarım güne uzayabilir. Rehberli programlarda genellikle merkez turunun ortasına, müzeler ile inanç durakları arasına yerleştirilir. Fotoğraf için taş kemerli han avluları, üstü örtülü daracık sokaklar ile renkli baharat ve sabun tezgâhları en sevilen kadrajlardır.

Ulaşım ve Erişim

Ulaşım kolaydır: şehir merkezinde olduğundan taksi ve dolmuşla rahatça erişilir; tur otobüsleri Kurtuluş ve Kemalpaşa Caddesi çevresindeki otoparklara bırakıp yolcuları yürüterek çarşıya sokar, çünkü dar sokaklara araç giremez. Engelli erişimi kısmen zordur; kaldırımsız, eğimli ve yer yer bozuk taş zeminler tekerlekli sandalye için elverişsizdir, refakatçi önerilir.

En uygun dönem ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahar (eylül-ekim) aylarıdır; yaz öğlenleri sıcak ve nemli olabilir. Yoğun sezon yaz ayları ile dini bayram tatilleridir. Önerilen rota: sabah serininde müzeler ve St. Pierre, ardından Uzun Çarşı'da alışveriş ve künefe molası, öğleden sonra Harbiye Şelaleleri ile günü tamamlamaktır.