Dört Ayaklı Minare (Şeyh Mutahhar Camii)

Dört Ayaklı Minare, Diyarbakır Suriçi'nin (Sur ilçesi) kalbinde, Şeyh Mutahhar Camii'nin bir parçası olarak yükselen ve Anadolu'da eşi bulunmayan bir yapıdır.

Tarihçe ve İsim Kökeni

Minaredeki Arapça kitabeye göre 1500 yılında (Hicri 906) Akkoyunlu hükümdarı Kasım Bey döneminde, Hacı Ömer oğlu Hüseyin'in emeğiyle inşa edilmiştir; bu nedenle yapı Şeyh Matar, Kasım Padişah veya Kasım Bey Camii adlarıyla da anılır. Adını, caminin bulunduğu arsada kabri olduğuna inanılan Şeyh Mutahhar'dan alır.

Mimari Özellikler ve Efsane

Minarenin en çarpıcı yönü, gövdesinin doğrudan zemine değil, dört kalın taş sütun üzerine oturtulmuş olmasıdır; halk arasında bu dört ayağın Sünni İslam'ın dört mezhebini (Hanefi, Şafii, Maliki ve Hanbeli) simgelediğine inanılır. Sütunların arasından geçmenin dilek getirdiği, altından yedi kez geçenin muradına ereceği inancı, yapıyı yalnızca mimari değil manevi bir cazibe merkezine dönüştürmüştür. Siyah bazalt ile beyaz kireçtaşının dönüşümlü örüldüğü alacalı duvar tekniği, Diyarbakır'ın karakteristik taş işçiliğinin en zarif örneklerinden birini oluşturur; kare kaideden yükselen silindirik gövde ve konik külahıyla minare, dar sokakların arasında beklenmedik bir sürprizle karşınıza çıkar.

Kültürel Önem

Kültürel önemi, sadece benzersiz formundan değil, Süryani, Ermeni ve Keldani kiliselerinin yanı başında bir cami olarak Diyarbakır'ın çok inançlı dokusunu simgelemesinden gelir. Acentaların bu durağı vazgeçilmez saymasının nedeni tam da budur: Ulu Camii ve Hasan Paşa Hanı ile Meryem Ana, Surp Giragos ve Keldani kiliseleri arasındaki yürüyüş rotasının tam ortasında, güçlü bir hikâye ve etkileyici bir fotoğraf karesi sunar.

Ziyaret, Ulaşım ve Pratik Bilgiler

Ortalama ziyaret süresi 15-25 dakikadır; caminin küçük avlusunda kısa bir mola, minarenin altından geçiş ve fotoğraf için yeterlidir. Rehberli tam gün Suriçi programında, sabah Ulu Camii çıkışından sonra kiliseler halkasına geçmeden önceki doğal duraktır. En iyi fotoğraflar, güneşin sütunların arasına düştüğü sabah ve ikindi saatlerinde, alttan yukarı bakışla ve dar sokaktan çerçevelenerek elde edilir.

Ulaşım tamamen yaya eksenlidir; Gazi ve Melik Ahmet caddelerinden birkaç dakikalık yürüyüşle erişilir, en yakın tur otobüsü indirme noktaları Dağ Kapı Meydanı ve Mardin Kapı otoparklarıdır. Suriçi'nin dar ve taş döşeli sokakları tekerlekli sandalye erişimini kısmen zorlaştırsa da minarenin çevresi düz zemindedir ve altından geçiş engelsizdir. Cami ibadete açık olduğundan mütevazı kıyafet önerilir.

Ziyaret için en uygun dönem ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahardır (eylül-ekim); yaz öğlenleri 40°C'yi aşan sıcak nedeniyle sabah erken ya da ikindi sonrası tercih edilmelidir. Yoğun sezon bahar ve bayram tatilleridir. 6 Şubat 2023 depremlerinde hafif hasar gören yapının restorasyonu Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2024 sonunda tamamlanmış ve minare yeniden ziyarete açılmıştır.