Sülüklü Han

Sülüklü Han, Diyarbakır'ın tarihi Suriçi'nde, Kazancılar Çarşısı ile Ulu Camii ekseninin hemen yakınında yer alan 1683 tarihli bir Osmanlı hanıdır.

Tarihçe ve İsim Kökeni

Kazancılar Hanı adıyla da anılan yapı, Hanilioğlu Mahmut Çelebi ile kız kardeşi Atike Hatun tarafından yaptırılmıştır. Han, sıra dışı adını avlusundaki kuyudan hekimlerin şifa amacıyla çıkarıp kullandığı sülüklerden alır; bu ayrıntı yapının yüzyıllar boyunca yalnızca bir ticaret durağı değil, aynı zamanda halk hekimliğinin de mekânı olduğunu gösterir. Bugün 340 yılı aşkın geçmişiyle Suriçi'nin en özgün küçük hanlarından biri olarak ayakta durur.

Mimari ve Dönüşüm

Mimari olarak Sülüklü Han, bölgeye kimliğini veren yöresel siyah bazalt taşından inşa edilmiştir. Özgün halinde her katında on sekiz oda bulunan üç katlı bir yapıydı; zemin kat kervan hayvanları için ahır, üst katlar ise tüccarların konakladığı odalar olarak kullanılıyordu. Zamanla üst katları yıkılan han bugün büyük ölçüde tek katlı olarak ayaktadır. Geniş iç avlusu, ortasındaki tarihi kuyusu ve avluyu çevreleyen kemerli taş odalarıyla klasik Anadolu kervansaray şemasını yansıtır. Milli Mücadele döneminde süvari birliklerine karargâh olarak hizmet vermesi, yapının askeri tarihe de tanıklık ettiğini gösterir. 2010 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı öncülüğünde restore edilen han, konaklama ve ahır birimleri kafe-restoran, dış cephedeki dükkânları ise geleneksel demirci ve zanaat atölyeleri olarak yeniden işlevlendirilmiştir; girişinde tarihçesi Süryanice, Ermenice, Zazaca, Kürtçe ve Türkçe olmak üzere beş dilde anlatılır ki bu da kentin çok katmanlı kimliğinin küçük bir yansımasıdır.

Ziyaret ve Ulaşım

Turistik açıdan Sülüklü Han, Hasan Paşa Hanı kadar kalabalık olmasa da tam bu nedenle acentaların sevdiği, daha sakin ve otantik bir moladır; grup turları burayı çoğunlukla Ulu Camii ve çarşı gezisinin arasına, çay-kahve ve fotoğraf durağı olarak yerleştirir. Ortalama ziyaret süresi 20-30 dakikadır; avluda oturup mırra ya da kahve içen ziyaretçi için bu süre yarım saati bulabilir. Rehberli programda han genellikle Ulu Camii'nden çıkıp Dört Ayaklı Minare ve kiliseler halkasına yürünürken görülür. Çevresinde Hasan Paşa Hanı, Ulu Camii, Sipahi Çarşısı, Dört Ayaklı Minare ve Cahit Sıtkı Tarancı Müze Evi yürüme mesafesindedir. En iyi fotoğraf kareleri avludaki bazalt kemerler, kuyu başı ve alacalı taş cephedir. Ulaşım Suriçi içinde yalnızca yürüyerek sağlanır; en yakın araç ve tur otobüsü otoparkı Dağ Kapı Meydanı'dır, oradan yaklaşık 8-10 dakika yürünür. Dar arnavut kaldırımlı sokaklar ve avludaki eşikler nedeniyle engelli erişimi kısmen sınırlıdır, tekerlekli sandalye için refakat önerilir. En uygun ziyaret dönemi ilkbahar (nisan-mayıs) ve sonbahardır (eylül-ekim); yaz ortasında öğle sıcağı 40°C'yi aştığından avlunun gölgesi serinleme molası sunar. Yoğun sezon bahar ayları, hafta sonları ve bayram tatilleridir.